Workshop Just Culture
De voorwaarde voor een optimaal lerende organisatie
Als er iets misgaat binnen een organisatie, treedt er een diepwortelde, primaire menselijke reflex in werking: we willen oordelen. Instinctief gaan we op zoek naar de schuldige, fixeren we ons op de direct aanwijsbare oorzaak (proximal) en vallen we terug in achteraf-wijsheid (counterfactual en retrospectie). We vragen ons af: Welke regel is er gebroken? Hoe ernstig is dat? En wat moeten de consequenties zijn?
Dit is de kern van een retributief rechtsstelsel: een systeem gericht op vergelding en het handhaven van controle. Maar in een complexe, moderne werkomgeving werkt deze reflex destructief. Het dwingt professionals tot defensief gedrag, sluit de ‘black box’ van de werkvloer en blokkeert de vitale stroom van veiligheidsinformatie, zoals via meldingssystemen.
Uiteindelijk draait een Just Culture om het realiseren van een free-flow van informatie door de gehele organisatie. Zowel na incidenten als in de dagelijkse meldingssystemen moet informatie vrij kunnen stromen. Dit kan alleen wanneer medewerkers er volledig op kunnen vertrouwen dat deze data niet als belastend voor het individu wordt gebruikt. Een werkelijk rechtvaardige cultuur vraagt daarom om het managen van onze reactie op slecht nieuws. Het vraagt om een fundamentele transitie van retributieve vergelding naar restoratieve rechtvaardigheid: een benadering die niet zoekt naar schuldigen, maar naar de behoeften én verantwoordelijkheden om het systeem te verbeteren.
Het ultieme doel? Optimaal kunnen leren van de praktijk en de incidenten die zich daarin voordoen, zonder verantwoordelijkheden af te wijzen. In deze intensieve en interactieve workshop gaan we terug naar de wetenschappelijke en historische bron van dit concept. Zonder deze diepe duik in de basisfilosofie blijft de introductie van een Just Culture beperkt tot een oppervlakkige verandering in vocabulaire, terwijl de onderliggende angst om te melden intact blijft.
Voor wie?
Deze workshop is ontwikkeld voor professionals, strategisch adviseurs en leidinggevenden met beslissingsbevoegdheid die verantwoordelijk zijn voor veiligheid, kwaliteit en cultuur binnen complexe werkomgevingen. De inhoud sluit aan op het strategische niveau waarbij managers de randvoorwaarden moeten creëren voor een open en proactief organisatieklimaat waarin informatie delen de norm is.
Wat gaan we doen?
We ontleden het vakgebied aan de hand van zes kerningrediënten, waarbij de exacte volgorde meebeweegt met de dynamiek en de behoeften van de groep:
- De menselijke reflex onder de loep: We confronteren onszelf met onze instinctieve neiging tot oordelen en ervaren hoe complex het is om deze uit te schakelen, zelfs als we ons er bewust van zijn.
- Het ontstaan en de evolutie van Just Culture: We duiken in de geschiedenis (gebaseerd op het werk van o.a. James Reason en Sidney Dekker).
- De anatomie van de Decision Tool: We analyseren de werking en de achterliggende aannames van rechtvaardigheids-beslisbomen en de substitutietest. Hoe functioneert deze ’tool’ nu echt?
- Wetgeving en kaders: Wat zijn de formele rechten, plichten en kaders van de werkgever en de werknemer rondom incidentmeldingen en transparantie? (optioneel)
- De organisatorische realiteit: Hoe verhouden de formele handboeken en meldingssystemen van de organisatie zich tot de weerbarstige praktijk en de bereidheid om te melden op de werkvloer?
De vertaalslag naar jouw praktijk: We sluiten de kenniskloof door concreet te maken hoe jij binnen jouw eigen teams de angst voor belastende consequenties wegneemt, zodat er optimaal geleerd kan worden.
Casusbespreking op maat
Het startpunt van de workshop is een interactieve inventarisatie van het huidige begrippenkader binnen de groep. Daarnaast dagen we deelnemers uit om een eigen, actuele casus in te brengen. Door een incident of cultuurvraagstuk uit de eigen praktijk te ontleden met deze nieuwe, restoratieve blik, wordt direct helder hoe informatie-barrières in de dagelijkse praktijk ontstaan én hoe je ze doorbreekt.
Praktische informatie
- Duur: 1 dagdeel (interactieve sessie van 4 uur)
- Locatie: Incompany of volledig verzorgde trainingslocatie
- Aantal deelnemers: Minimum 8, maximaal 20
- Investering: Inclusief lunch en studiemateriaal
- Voorbereiding: Er is geen specifieke voorstudie vereist. Mocht je een eigen casus willen inbrengen, dan vragen we je deze goed voor te bereiden.
- Zelf meenemen: Voor het raadplegen van actuele online bronnen vragen we je een eigen laptop of tablet mee te nemen.
- Facilitator: Cees Jan Meeuwis